Một “Chim Rô-bốt” Không Tưởng
Hãy tưởng tượng nếu các nhà khoa học chế được một chú chim rô-bốt nặng chưa tới nửa ký, có thể bay không ngừng hơn 7.000 dặm mà không cần dừng lại để tra dầu cho đôi cánh, siết vít, lau bánh răng hay sạc pin. Chiếc máy nhẹ hơn cả một chiếc kim bấm này có thể bay suốt chặng từ New York đến Las Vegas rồi quay lại New York. Và nó cũng không cần điều khiển từ xa, vì đã được lập trình sẵn để bay chính xác từ nơi này đến nơi kia, hạ cánh đúng vị trí đã định với độ chính xác hoàn hảo.
Một cỗ máy như thế hẳn tốn hàng nghìn giờ, có lẽ hàng triệu đô-la, và những nhà khoa học cực kỳ thông minh mới thiết kế và chế tạo được. Theo hiểu biết tốt nhất của chúng ta, chưa có rô-bốt bay nào đạt được thành tựu vĩ đại như vậy. Thế nhưng có một con chim thật làm được.
Godwit E7: 7.145 Dặm Không Nghỉ
Vài năm trước, các nhà khoa học của Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ đã gắn máy phát vệ tinh cho 16 con chim choắt mỏ nhác đuôi vằn (bar-tailed godwit). Một con trong số đó, tên là E7, đã bay từ New Zealand đến Alaska trong ba tháng sau đó — hơn 9.000 dặm, với một lần dừng chân ở vùng biên giới Bắc Triều Tiên – Trung Quốc. Sau gần bốn tháng ở Alaska, nó bắt đầu chuyến bay thẳng trở về New Zealand: chú chim thường nặng chưa tới nửa ký ấy đã bay 7.145 dặm (khoảng 11.500km) trong chín ngày không nghỉ, trung bình 34,8 dặm/giờ. Không dừng để ăn, uống hay nghỉ, nó đã bay một quãng đường tương đương chuyến đi từ New York đến Las Vegas rồi quay lại New York. Và chưa hết.
Ấn tượng không kém là khả năng định hướng của godwit. Mỗi năm, hàng triệu người đi du lịch để ngắm núi non ở đông Tennessee, những bãi biển cát trắng của Florida hay rừng cây gỗ đỏ khổng lồ ở California. Bạn thử hình dung những hành trình ấy sẽ khó khăn thế nào nếu không có bản đồ, biển báo hay GPS. Chúng ta đơn giản là không thể đi xa mà vẫn tới được đích nếu thiếu các phương tiện chỉ đường. Vậy mà, không GPS, không la bàn, không ai ngồi phía sau bảo nó phải đi đâu, godwit đã bay hàng ngàn dặm mà không lạc — cả vòng khứ hồi 16.500 dặm, kết thúc đúng ngay nơi nó khởi hành.
Bản Năng — Ai Ban Cho?
Các nhà khoa học đã nghiên cứu sự di cư của loài chim hàng chục năm mà vẫn chưa lý giải thỏa đáng “câu đố muôn thuở” về khả năng định hướng của chúng. Trong cuốn “Unsolved Mysteries of Science” (Những Bí Ẩn Khoa Học Chưa Có Lời Giải), nhà tiến hóa John Malone điểm lại những tiến bộ của con người trong vài thế kỷ qua nhằm hiểu cách loài chim bay hàng ngàn dặm với độ chính xác tuyệt đối. Nhưng ông kết thúc chương về sự di cư của chim bằng những lời sau:
“Có rất nhiều lời giải thích một phần, nhưng mọi cuốn sách hay bài báo khoa học về sự di cư của chim đều đầy những từ ngữ dè dặt: “Có thể là… nhưng; mà cũng có thể không phải vậy.” Chúng ta biết nhiều hơn về cách chúng thực hiện những chuyến bay hoành tráng vòng quanh thế giới, nhưng vẫn còn nhiều điều bí ẩn hơn là được giải thích. Con chim biết hót nhỏ bé quay lại làm tổ trên cây táo ngoài cửa sổ nhà bạn — và nhờ việc đeo vòng đánh dấu, chúng ta biết đó đúng là cùng một con chim — đã bay tới Nam Mỹ rồi bay ngược về kể từ lần cuối bạn thấy nó. Bằng cách nào? Đây là một trường hợp mà có lẽ tốt hơn là đừng cố biết — cứ để mình bị cuốn hút bởi sự kinh ngạc và thán phục.”
Làm sao một người có thể kết luận cách hợp lý rằng các đột biến vô trí, cộng với thời gian, cộng với may rủi, cộng với ngẫu nhiên, lại bằng một con chim choắt mỏ nhác đuôi vằn nặng nửa ký bay một chuyến hoàn hảo chính xác dài 7.145 dặm trong 9 ngày không dừng để ăn uống hay nghỉ ngơi?
“Sự kinh ngạc và thán phục” mà John Malone nói đến, hợp lý hơn thì nên hướng về — không phải sự tiến hóa vô trí hay bản thân những con chim — mà về “Đức Chúa Trời vĩ đại và tuyệt vời”, Đấng đã làm “những việc kỳ diệu”, “những điều lớn lao”, kể cả những con chim được ban cho đặc tính tuyệt vời mà ta gọi là “bản năng”. Quả thật, không phải nhờ tiến hóa hay trí khôn con người mà một con chim ưng “bay đi, sè cánh về phương nam”. Đúng hơn, “con cò trên trời biết các mùa của nó; chim cu, chim én và chim hạc giữ đúng kỳ trở về của mình”, bởi vì Chúa — Đức Chúa Trời toàn tri, toàn năng — là Đấng Tạo Hóa của tất cả chúng.