1. Nan Đề Niên Đại Giữa Công Vụ 13:20 Và 1 Các Vua 6:1
Cáo Buộc Về Sự Mâu Thuẫn Niên Đại Trong Bài Giảng Của Phao-lô
Theo Công vụ 13:20, Đức Chúa Trời đã ban cho Y-sơ-ra-ên các quan xét trong “khoảng 450 năm”. Tuy nhiên, 1 Các Vua 6:1 cho biết rằng Sa-lô-môn, vị vua thứ ba của Y-sơ-ra-ên, đang ở năm thứ tư của triều đại mình, tức là 480 năm “sau khi con cái Y-sơ-ra-ên ra khỏi đất Ai Cập”. Khi chúng ta trừ đi 40 năm trị vì của vua Sau-lơ và vua Đa-vít khỏi 480 năm (Công vụ 13:21; 1 Các Vua 2:11), chúng ta chỉ còn lại 400 năm. Hơn nữa, nếu trừ đi số năm chinh phục Ca-na-an cũng như những năm cuối cùng của Giô-suê và thế hệ của ông khỏi 400 năm còn lại (Giô-suê 24:29-33; Các Quan Xét 2:7-10), thì thời kỳ các quan xét dường như ngắn hơn nhiều so với 450 năm mà Phao-lô đã nói trong Công vụ 13:20. Có phải ông đã nhầm lẫn? Chúng ta có thể hiểu thế nào về sự mâu thuẫn rõ ràng giữa hai câu Kinh Thánh này?
Sự Khác Biệt Giữa Bản Dịch King James Và Các Bản Dịch Hiện Đại
Tương tự như những câu trả lời hợp lý dành cho các mâu thuẫn được cáo buộc trong Kinh Thánh,[1] câu hỏi cụ thể này có thể được giải quyết một cách hợp lý bằng cách lưu ý sự khác biệt trong các bản dịch Kinh Thánh. Trong khi các bản King James và New King James (thường theo bằng chứng bản thảo sau này) đặt 450 năm vào thời kỳ các quan xét (“Ngài đã ban cho họ các quan xét trong khoảng 450 năm), nhiều bản dịch khác, lại đặt 450 năm này trước thời các quan xét. Ví dụ, hãy xem bản dịch của ESV về Công vụ 13:17-20:
Đức Chúa Trời của dân Y-sơ-ra-ên nầy đã chọn tổ-phụ chúng ta; làm cho dân ấy thạnh-vượng lúc ở ngụ nơi ngoại-quốc, tức là trong xứ Ê-díp-tô, và Ngài dùng cánh tay cao dẫn họ ra khỏi xứ đó. Ước chừng 40 năm, Ngài chịu tánh-nết họ trong nơi đồng vắng. Lại khi đã phá bảy dân trong xứ Ca-na-an, Ngài khiến họ nhận lấy đất của các dân đó. Độ trong 450 năm; kế đó Ngài lập cho họ các quan đoán-xét cho đến đời tiên tri Sa-mu-ên.[2]
2. Bằng Chứng Bản Văn Học Và Phép Tính 450 Năm Của Phao-lô
Lời Chứng Từ Các Cổ Bản Thảo Hy Lạp Thế Kỷ Thứ Tư Và Thứ Năm
Các bản dịch dựa trên cơ sở nào để đặt mốc 450 năm trước thời các quan xét? Nói tóm lại, dựa trên các bản thảo được chấp nhận rộng rãi là cổ hơn và (do đó thường) tốt hơn. Học giả Hy Lạp đáng kính A.T. Robertson đã bình luận về Công vụ 13:19-20, lưu ý rằng các bản thảo cổ nhất (tức là những bản được sao chép sớm hơn trong lịch sử), bao gồm ba bản thảo chữ viết hoa lớn[3] (các bản thảo được gọi là Vaticanus, Sinaiticus và Alexandrinus),[4] đặt mốc 450 năm “trước ‘sau những điều này’ [hoặc ‘sau đó’—EL] và như vậy trong câu 19. Đây là cách đọc đúng.”[5]
Chi Tiết Phép Tính: 400 Năm Nô Lệ, 40 Năm Đồng Vắng Và Cuộc Chinh Phục
450 năm mà Lu-ca ghi lại, được Phao-lô đề cập trong bài giảng của ông tại An-ti-ốt thành Pi-si-đi-a, không phải là thời kỳ của các quan xét, mà là những gì Phao-lô đã thảo luận từ đầu bài giảng của mình (Công vụ 13:17) cho đến điểm mà ông ghi nhận mốc 450 năm. Vậy làm sao chúng ta có thể phân tích một cách logic 450 năm này? Bằng cách làm một vài phép tính cơ bản: Con cháu của Abraham bị áp bức ở xứ người trong 400 năm (Công vụ 7:6); họ lang thang trong sa mạc 40 năm (13:18); điều đó có nghĩa là họ mất khoảng 10 năm để chinh phục bảy dân tộc ở xứ Canaan và nhận được phần thừa kế của mình (13:19). “Tất cả những điều đó mất khoảng 450 năm” (13:19, NASB).
3. Kết Luận: Sự Nhất Quán Tuyệt Đối Của Lịch Sử Kinh Thánh
Lỗi Dịch Thuật Bản Thảo Muộn Và Sự Phục Hồi Của Bản Văn Cổ
Không có sự mâu thuẫn nào giữa Công vụ 13:20 và 1 Các Vua 6:1. Câu hỏi chỉ nảy sinh do vấn đề dịch thuật dựa trên bằng chứng bản thảo kém chất lượng.
Bức Tranh Tổng Thể Về Hai Dòng Thời Gian Trong Kinh Thánh
450 năm trong Công vụ 13 bao gồm từ sự áp bức con cháu của Áp-ra-ham cho đến khi thừa kế đất Ca-na-an, trong khi 480 năm trong 1 Các Vua 6:1 bao gồm thời gian từ khi dân Y-sơ-ra-ên thoát khỏi Ai Cập, đến khi họ chinh phục Ca-na-an, cho đến toàn bộ thời kỳ các quan xét (“khoảng ba thế kỷ rưỡi”),[6] cho đến 80 năm đầu tiên của Vương quốc Thống nhất (Công vụ 13:21; 1 Các Vua 2:11).
Chú Thích Cuối
[1] Eric Lyons (2009), “Does God Tempt People?”, /AllegedDiscrepancies.aspx?article=2679&b=Genesis.
[2] Thêm nhấn mạnh.
[3] Các bản thảo của Tân Ước được gọi là bản viết hoa là những bản được viết bằng chữ Hy Lạp in hoa lớn.
[4] Những bản thảo quan trọng này (bản thảo dạng sách, chứ không phải dạng cuộn) thường được gọi là “ba bản thảo lớn” vì tuổi đời lâu năm (có niên đại từ thế kỷ thứ tư và thứ năm SCN) và khối lượng tài liệu đồ sộ. Chúng “có giá trị vô cùng to lớn như những chứng nhân cho các sách trong Tân Ước… và cả ba đều được biết đến kể từ khi Kinh Thánh Vua James được dịch” [Neil R. Lightfoot (1999), How We Got the Bible (Grand Rapids, MI: Baker), ấn bản thứ hai, trang 45, nhấn mạnh thêm].
[5] A.T. Robertson (1930), Word Pictures in the New Testament (Grand Rapids, MI: Baker), 3:188, nhấn mạnh thêm.
[6] Wayne Jackson (2005), The Acts of the Apostles: From Jerusalem to Rome (Stockton, CA: Christian Courier), trang 156.