1. Hiểu Lầm Phổ Biến Về Trình Tự Niên Đại Trong Kinh Thánh
Kinh Thánh mở đầu bằng sách Sáng Thế Ký (khởi nguyên của vũ trụ và nhân loại) và khép lại bằng sách Khải Huyền (khải thị tương lai và cõi đời đời). Vì vậy, nhiều độc giả mới bắt đầu tiếp cận Kinh Thánh thường mặc định rằng toàn bộ 66 cuốn sách được sắp xếp theo một trình tự thời gian tuyến tính nghiêm ngặt “từ A đến Z”.
Tuy nhiên, nghiên cứu học thuật về quy điển Kinh Thánh (Canon) chỉ ra rằng: Kinh Thánh không phải là một tuyển tập được sắp xếp theo niên đại viết hoặc thời gian diễn ra biến cố. Trái lại, các sách trong Cựu Ước và Tân Ước được sắp xếp khoa học theo thể loại văn học (Literary Genre) và chủ đề thần học (Thematic Arrangement) (Geisler & Nix, 1986; Bruce, 1988).
2. Cấu Trúc Sắp Xếp Các Sách Trong Quy Điển Cựu Ước Và Tân Ước
Việc hiểu rõ cấu trúc thể loại giúp giải tỏa nhiều thắc mắc về niên đại giữa các sách:
- Trường hợp A-ghê, Xa-cha-ri và E-xơ-ra: Sách A-ghê và Xa-cha-ri nằm ở nhóm 12 Tiên Tri Nhỏ gần cuối Cựu Ước, nhưng hai vị tiên tri này đã thi hành chức vụ đồng thời với các biến cố tái thiết Đền Thờ trong sách E-xơ-ra (E-xơ-ra 5:1; 6:14). Khoảng cách 20 cuốn sách trong bản in không phản ánh sự cách biệt về thời gian lịch sử.
- Trường hợp Sách Gióp: Dù sách Gióp được xếp sau 2 Sử Ký và Ê-xơ-te (trong nhóm Sách Thơ ca & Khôn ngoan), nhân vật Gióp thực chất sống vào thời kỳ các Tổ phụ (thời Áp-ra-ham, Sáng Thế Ký 12–25). Nếu xếp theo niên đại lịch sử, bối cảnh sách Gióp nằm ngay sau thời kỳ Đại Hồng Thủy (Gióp 22:15–16).
- Trường hợp Các Thư Tín Của Phao-lô: Thư 1 Tê-sa-lô-ni-ca được viết vào khoảng năm 51 SCN trong chuyến hành trình truyền giáo thứ hai của Phao-lô, rất lâu trước khi bác sĩ Lu-ca hoàn tất việc biên soạn sách Công Vụ Các Sứ Đồ (khoảng năm 62–63 SCN). Các thư tín Phao-lô được sắp xếp theo đối tượng nhận thư (Hội Thánh trước, Cá nhân sau) và theo độ dài giảm dần (từ Rô-ma đến Phi-lê-môn), chứ không theo năm sáng tác.
3. Bố Cục Theo Chủ Đề Thay Vì Tuyến Tính Thời Gian Trong Các Tường Thuật Phúc Âm
Không chỉ toàn bộ bộ quy điển, mà bên trong từng sách riêng lẻ, các tác giả được Đức Thánh Linh soi dẫn cũng thường áp dụng phương pháp ký thuật theo chủ đề (topical arrangement) thay vì biên niên sử tuần tự:
- Sáng Thế Ký 1 và 2: Sáng Thế Ký 1 thuật lại tuần lễ sáng tạo theo trình tự thời gian 6 ngày, trong khi Sáng Thế Ký 2:4–25 không phải là một trình thuật sáng tạo thứ hai mâu thuẫn, mà là một bản tường thuật chuyên đề đào sâu vào việc tạo dựng con người và hôn nhân nơi Vườn Địa Đàng.
- Trình tự cám dỗ của Chúa Giê-su: Sự khác biệt về thứ tự ba cám dỗ giữa Ma-thi-ơ 4:1–11 và Lu-ca 4:1–13 cho thấy ít nhất một tác giả đã sắp xếp các cám dỗ theo chủ đề thần học (Ma-thi-ơ nhấn mạnh tính cao trào lịch sử với từ “kế đó”, còn Lu-ca sắp xếp theo phân loại chủ đề).
- Sự kiện dọn sạch Đền Thờ và rủa cây vả: Ma-thi-ơ 21:12–19 tóm tắt sự kiện theo cụm chủ đề, trong khi Mác 11:11–19 ghi lại chi tiết tuần tự theo ngày, chứng minh Chúa Giê-su đã đến thăm Đền Thờ vào buổi chiều trước khi thực hiện hành động thanh tẩy vào ngày hôm sau (Barnes, 1997).
4. Bài Học Phương Pháp Luận Trong Việc Tiếp Cận Và Nghiên Cứu Lời Chúa
Hiểu được cấu trúc văn chương và thể loại của Kinh Thánh là chìa khóa then chốt giúp người đọc tránh được những hiểu lầm không đáng có về cái gọi là “mâu thuẫn niên đại”. Đức Chúa Trời đã dùng sự đa dạng trong phong cách văn học của các trước giả để chuyển tải chân lý đời đời của Ngài một cách toàn vẹn và phong phú nhất.
5. Bài Học Thuộc Linh Và Câu Hỏi Suy Ngẫm Thực Hành
- Việc nhận thức rõ Kinh Thánh được sắp xếp theo thể loại văn học và chủ đề giúp bạn xây dựng kế hoạch đọc và nghiên cứu Lời Chúa hiệu quả hơn như thế nào?
- Khi đối diện với những phân đoạn Kinh Thánh có sự khác biệt về trình tự tường thuật, bạn áp dụng nguyên tắc hòa hợp bản văn ra sao để giữ vững niềm tin vào tính vô ngộ của Kinh Thánh?
- Làm thế nào bạn có thể chia sẻ các nguyên tắc cấu trúc quy điển này cho các tín hữu mới hoặc người tìm hiểu đạo để giúp họ tiếp cận Kinh Thánh một cách tự tin và chuẩn xác?
Tài Liệu Tham Khảo
- Barnes, Albert (1997), Barnes’ Notes on the Old and New Testaments, Grand Rapids, MI: Baker Books.
- Bruce, F.F. (1988), The Canon of Scripture, Downers Grove, IL: InterVarsity Press.
- Geisler, Norman L. and Nix, William E. (1986), A General Introduction to the Bible, Chicago, IL: Moody Press.