1. Nghi Vấn Về Lời Tự Thuật Của Môi-se Và Bài Diễn Thuyết Của Ê-tiên
Trong một trong những cảnh tượng nổi tiếng nhất của Kinh Thánh, Chúa, giữa bụi cây cháy nhưng chưa bị thiêu rụi, đã hiện ra với Môi-se trên núi Hô-rếp. Ngài cho Môi-se biết rằng đã đến lúc giải cứu dân Y-sơ-ra-ên khỏi ách nô lệ Ai Cập. Đã đến lúc ban cho con cháu Áp-ra-ham đất Ca-na-an, vùng đất mà Ngài đã hứa với con cháu ông hơn 400 năm trước (xem Sáng Thế Ký 12:1,7; 13:15; 15:13). Đã đến lúc Môi-se dẫn dân Chúa ra khỏi Ai Cập (Xuất Ê-díp-tô Ký 3:10).
Tuy nhiên, Môi-se không tin rằng mình là người thích hợp để đến gặp Pha-ra-ôn và đưa ra những yêu cầu như vậy. “Tôi là ai mà phải đến gặp Pha-ra-ôn…?” Môi-se hỏi Chúa (Xuất Ê-díp-tô Ký 3:11). “Lạy Chúa, tôi không có tài hùng biện, cả trước và sau khi Chúa phán cùng tôi tớ Chúa; tôi nói năng chậm chạp và lưỡi tôi cũng ngập ngừng” (4:10). “Này, môi miệng tôi không được cắt bì, vậy Pha-ra-ôn làm sao nghe lời tôi?” (6:30).
Một số người thắc mắc làm sao Môi-se lại có thể nói năng không lưu loát, nếu như trước khi chết, Ê-tiên trong bài diễn thuyết trước đám đông giận dữ đã mô tả Môi-se là người “lời nói và việc làm đều có tài-năng” (Công Vụ Các Sứ Đồ 7:22, thêm nhấn mạnh). Theo nhà phê bình Kinh Thánh Steve Wells, tác giả cuốn Kinh Thánh Chú giải của Người Hoài nghi, Công Vụ Các Sứ Đồ 7:22 mâu thuẫn với Xuất Ê-díp-tô Ký 4:10-16 và 6:12-30 (2013). R. Paul Buchman cũng liệt kê những câu này trên trang web của ông “1001 Mâu thuẫn và Sự khác biệt trong Kinh Thánh Cơ Đốc” (2011). Có vẻ như, Công Vụ Các Sứ Đồ 7:22 không phù hợp với những gì chúng ta biết về Môi-se trong Xuất Ê-díp-tô Ký 3-6. Làm sao Môi-se có thể “giỏi ăn nói”, mà lại nói năng không lưu loát?
2. Lời Bào Chữa Của Môi-se Xuất Phát Từ Sự Lo Sợ Thay Vì Thiếu Năng Lực
Thứ nhất, có thể Môi-se không phải là người kém ăn nói và “chậm nói” như người ta vẫn nghĩ ban đầu. Người học Kinh Thánh cần nhớ ai là người đã nói những lời nhận xét về khả năng nói của Môi-se trong sách Xuất Ê-díp-tô Ký. Đức Chúa Trời không nói rằng Môi-se không có khả năng nói năng lưu loát – chính Môi-se đã nói như vậy. Môi-se đã tự nhận xét về bản thân mình. Hơn nữa, Môi-se đã tự nhận xét về bản thân sau khi Đức Chúa Trời đã chỉ thị cho ông (1) trở về vùng đất mà ông đã chạy trốn 40 năm trước vì sợ mất mạng (Xuất Ê-díp-tô Ký 2:15), (2) trình diện trước vị vua quyền lực nhất trên đất (3:10), và (3) bảo vua Ai Cập thả hàng trăm ngàn nô lệ Y-sơ-ra-ên (Xuất Ê-díp-tô Ký 3:10; so sánh Dân Số Ký 1:46). Rõ ràng Môi-se đã sợ hãi và nghi ngờ liệu mình có thể làm được điều Đức Chúa Trời truyền dạy hay không. “Tôi là ai mà phải đến gặp Pha-ra-ôn…?” Môi-se hỏi (Xuất Ê-díp-tô Ký 3:11). Ông nói: “Giả sử họ không tin tôi hoặc không nghe tiếng tôi; giả sử họ nói rằng: ‘Đức Giê-hô-va không hiện ra với ngươi’” (4:1). Ngay cả sau khi chứng kiến hai phép lạ kỳ diệu (4:3-8), Môi-se vẫn đưa ra lời bào chữa (4:10). Môi-se rất băn khoăn về toàn bộ vấn đề đến nỗi cuối cùng ông cầu xin Đức Chúa Trời rằng: “Lạy Chúa, xin hãy sai người khác đi” (4:13, ESV, nhấn mạnh).
Đức Chúa Trời đã đáp lại Môi-se như thế nào? Theo Xuất Ê-díp-tô Ký 4:14, “[C]ơn giận của Đức Giê-hô-va nổi lên nghịch cùng Môi-se.” Ngoài việc Môi-se “rất khiêm nhường, hơn tất cả mọi người trên đất” (Dân Số Ký 12:3), Môi-se dường như đã rất lo lắng về việc phải trở lại Ai Cập và đòi hỏi Pha-ra-ôn đến nỗi ông đã phóng đại sự kém ăn nói của mình. Chẳng phải có thể nói rằng Môi-se đã trình bày khá hùng hồn lý lẽ biện minh cho sự “kém ăn nói” của mình hay sao? Hơn nữa, khi ông ghi chép lại tất cả những sự kiện này (và những sự kiện khác) nhờ sự soi dẫn nhiều năm sau đó (trong Ngũ Kinh—Giô-suê 8:32; Giăng 5:46), ông cũng “ăn nói” không kém. [LƯU Ý: Việc Đức Chúa Trời nói về A-rôn là người “nói giỏi” (Xuất Ê-díp-tô Ký 4:14) không nhất thiết có nghĩa là Môi-se không phải là người nói giỏi, hoặc Đức Chúa Trời nghĩ rằng Môi-se không đủ khả năng đảm nhiệm nhiệm vụ. Rõ ràng, Đức Chúa Trời tin tưởng vào khả năng của Môi-se hơn chính Môi-se. Chính sự sợ hãi và do dự của Môi-se, chứ không phải sự kém ăn nói được cho là của ông, đã khiến Đức Chúa Trời kiên nhẫn của chúng ta tôn A-rôn làm người phát ngôn của Ngài.]
3. Sự Khác Biệt Giữa Hai Thời Kỳ: Hoàng Tử 40 Tuổi Và Người Chăn Chiên 80 Tuổi
Nếu người hoài nghi từ chối chấp nhận rằng Môi-se có tài hùng biện hơn nhiều so với lời tiên tri ông nói trong cuộc gặp gỡ với Đức Chúa Trời trên núi Hô-rếp, thì người học Kinh Thánh cũng có thể chỉ ra rằng lời của Ê-tiên nói về Môi-se là người “có tài trong lời nói và việc làm” (trong ngữ cảnh) là ám chỉ Môi-se trong 40 năm đầu đời ở Ai Cập (Công Vụ 7:22). Trong bài diễn văn của Ê-tiên trong Công Vụ Các Sứ Đồ chương 7, ông nhắc nhở những người Do Thái nghe mình nói rằng con gái Pha-ra-ôn đã nuôi dạy Môi-se “như con ruột của mình. Môi-se thông thạo mọi sự khôn ngoan của người Ai Cập, và giỏi cả lời nói lẫn việc làm” (Công Vụ Các Sứ Đồ 7:21-22). Sau đó, Ê-tiên nói: “Khi Môi-se được bốn mươi tuổi, lòng ông muốn thăm viếng anh em mình, là con cái Y-sơ-ra-ên…” (7:23). Sau khi “bốn mươi năm nữa trôi qua” (7:30) – sau khi Môi-se trở thành người chăn chiên và sống ở xứ Mi-đi-an được 40 năm – thì ở tuổi 80, Môi-se đã viện cớ trước mặt Đức Chúa Trời rằng mình không giỏi ăn nói. Như vậy, trong bối cảnh này, những lời tuyên bố này được đưa ra về một người ở hai thời điểm rất khác nhau trong cuộc đời ông. Và, như mọi người đều biết, hai lời tuyên bố khác nhau không thể mâu thuẫn với nhau nếu chúng đề cập đến hai thời kỳ khác nhau. Có bao nhiêu người trong chúng ta giỏi hơn ở một lĩnh vực nào đó khi còn trẻ? Chẳng lẽ Môi-se không thể giỏi ăn nói hơn ở tuổi 40 so với ở tuổi 80 (sau khi trải qua bốn thập kỷ làm người chăn chiên ở xứ người) hay sao?
[LƯU Ý: Một số người có thể lập luận rằng vì Môi-se nói với Đức Chúa Trời: “Tôi không giỏi ăn nói, cả trước lẫn sau khi Ngài phán cùng tôi tớ Ngài” (Xuất Ê-díp-tô Ký 4:10, thêm nhấn mạnh), điều này có nghĩa là Môi-se chưa bao giờ “giỏi ăn nói”, cả ở tuổi 40 lẫn 80. Tuy nhiên, hãy nhớ rằng, (1) chính Môi-se chứ không phải Đức Chúa Trời đã khẳng định điều này, và (2) chúng ta không thể chắc chắn Môi-se muốn nói đến thời điểm nào trong quá khứ khi nói như vậy. Ông cũng có thể đang đề cập đến thời điểm ngay trước khi Đức Chúa Trời hiện ra với ông từ bụi cây cháy. Hơn nữa, các sự kiện được ghi lại trong Xuất Ê-díp-tô Ký 3-4 rất có thể đã kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần (xem 4:14, 27-28).] Nhà bình luận Albert Barnes tin rằng câu nói này trong Xuất Ê-díp-tô Ký 4:10 “dường như ngụ ý rằng đã có một khoảng thời gian ngắn trôi qua giữa lời nói này và lần đầu tiên Môi-se được truyền đạt ý định của Chúa” (1997).
4. Ý Nghĩa Của Cụm Từ “Có Tài Trong Lời Nói” (Dunatos En Logois)
Đáng buồn thay, những người hoài nghi không chỉ bỏ qua người đã đưa ra những tuyên bố này, cũng như các khoảng thời gian khác nhau được đề cập trong các đoạn văn liên quan, mà họ còn bỏ qua thực tế là các từ ngữ khác nhau được sử dụng, không nhất thiết có cùng nghĩa. Ngay cả khi Môi-se không phóng đại về sự thiếu hùng biện của mình, và ngay cả khi các tuyên bố trong Xuất Ê-díp-tô Ký 3-6 và Công Vụ Các Sứ Đồ 7:22 đề cập đến cùng một khoảng thời gian trong cuộc đời Môi-se, thì việc “chậm nói và lưỡi ấp úng” không nhất thiết mâu thuẫn với việc “giỏi ăn nói” (Công Vụ Các Sứ Đồ 7:22). Trên thực tế, cụm từ “giỏi ăn nói” (dunatos en logois) ngay lập tức theo sau khi Ê-tiên mô tả Môi-se là người “thông thạo mọi sự khôn ngoan của người Ai Cập”. Làm thế nào mà Môi-se, một người (được cho là) không giỏi ăn nói, lại có thể “có tài trong lời nói”? Đặt câu hỏi này theo một cách khác có thể giúp chúng ta trả lời dễ dàng hơn nhiều. Liệu một người (1) thuộc dòng dõi hoàng tộc, (2) được giáo dục rất tốt, và (3) có những hành động được mô tả là “có tài”, có thể được coi là “có tài trong lời nói”, ngay cả khi ông ta không phải là nhà hùng biện vĩ đại nhất? Chắc chắn là có. Có bao nhiêu vận động viên và huấn luyện viên hàng đầu đã có những bài phát biểu truyền cảm hứng mạnh mẽ cho đội của họ và người hâm mộ (ví dụ: Tim Tebow), nhưng họ lại không được coi là những người “hùng biện”? Có bao nhiêu chính khách đã đứng lên và có những bài phát biểu đầy cảm hứng vào những thời điểm quan trọng trong lịch sử (ví dụ: bài phát biểu của Tổng thống George W. Bush tại Ground Zero ba ngày sau vụ tấn công ngày 11/9), mặc dù các chính khách này thường không được coi là những nhà hùng biện xuất sắc? Có bao nhiêu người trong suốt lịch sử đã “có tài trong lời nói” với tư cách là một nhà văn, nhưng không phải là một diễn giả? Tôi đã nghe bao nhiêu nhà truyền giáo trong đời mình, những người (1) hiểu Kinh Thánh rất rõ, và (2) đã làm được những điều phi thường trong đời, và mặc dù họ có thể không được coi là “những nhà hùng biện xuất sắc”, nhưng liệu có thực sự có thể nói là “giỏi ăn nói” hay không? Xét rằng “Tin lành của Đấng Christ… là quyền năng của Đức Chúa Trời để cứu rỗi” (Rô-ma 1:16), nhiều bài giảng đầy cảm hứng đã được rao giảng trong 2000 năm qua bởi những người khá yếu đuối. Ngay cả một trong những nhà truyền giáo vĩ đại nhất mà thế giới từng biết đến (sứ đồ Phao-lô), cũng đã nói với người Cô-rinh-tô: “Hỡi anh em, khi tôi đến với anh em, tôi chẳng đến với lời nói hay và khôn ngoan” (1 Cô-rinh-tô 2:1).
5. Kết Luận: Sự Nhất Quán Tuyệt Đối Của Lời Chúa Trước Cáo Buộc Vô Căn Cứ
Những lời chỉ trích của những người hoài nghi về Xuất Ê-díp-tô Ký 3-6 và Công Vụ Các Sứ Đồ 7:22 không có bằng chứng nào cho thấy những đoạn Kinh Thánh này mâu thuẫn với nhau; Tuy nhiên, cũng như với rất nhiều điểm bất nhất được cho là có thật mà họ thường xuyên đề cập đến, những người hoài nghi dường như chẳng mấy quan tâm đến việc đưa ra những cáo buộc sai sự thật, không thể chứng minh được.
Tài Liệu Tham Khảo
Barnes, Albert (1997), Barnes’ Notes (Electronic Database: Biblesoft).
Buchman, R. Paul (2001), “1001 Contradictions and Discrepancies in the Christian Bibles,” http://www.1001biblecontradictions.com/I2a%20-%20HOJ%20%5B76-103%5D.html.
Wells, Steve (2013), The Skeptic’s Annotated Bible, http://www.skepticsannotatedbible.com/contra/moses_speaker.html.