Trong một thế giới đầy biến động và mâu thuẫn triết học, câu hỏi về bản chất của lẽ thật trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Khi đứng trước phiên tòa xét xử Chúa Cứu Thế, quan tổng đốc La Mã Bôn-ti Phi-lát đã đặt ra một câu hỏi đầy hoài nghi nhưng mang tính kinh điển muôn đời: “Lẽ thật là gì?” (Giăng 18:38). Câu hỏi này cho đến ngày nay vẫn là mối bận tâm cốt lõi của nhận thức luận và thần học. Lẽ thật là gì? Liệu lẽ thật tuyệt đối có thực sự tồn tại, và làm thế nào để chúng ta lắng nghe được tiếng nói chân lý giữa một xã hội tương đối hóa?
Lưu ý: Trong bài khảo cứu này, các thuật ngữ “lẽ thật,” “sự thật,” và “chân lý” được sử dụng như các từ đồng nghĩa phản ánh thực tại khách quan tối hậu mà Đức Chúa Trời đã thiết lập.
1. Lẽ Thật Tuyệt Đối Có Thực Sự Tồn Tại? Phản Biện Thuyết Tương Đối
Trước khi phân tích định nghĩa của lẽ thật, một câu hỏi tiên quyết cần được giải đáp: Liệu lẽ thật tuyệt đối có thực sự tồn tại hay không?
Phần lớn xã hội hiện đại ngày nay có xu hướng từ chối sự tồn tại của “chân lý bất biến” hay sự thật tuyệt đối. Họ chịu ảnh hưởng sâu sắc của Thuyết Tương Đối Chủ Quan (Relativism), cho rằng chân lý phụ thuộc hoàn toàn vào góc nhìn cá nhân, thời gian, không gian và hoàn cảnh văn hóa. Những phát biểu quen thuộc như: “Không có gì là tuyệt đối,” “Đúng với anh nhưng sai với tôi,” hay “Tin thì có, không tin thì không” đã trở thành châm ngôn phổ biến.
Tuy nhiên, về mặt logic học, tuyên bố “Không có sự thật tuyệt đối” là một mệnh đề tự mâu thuẫn và tự hủy diệt (Self-refuting statement). Bởi vì để khẳng định chắc nịch rằng “không có sự thật tuyệt đối”, người nói đã vô tình biến chính lời tuyên bố của mình thành một sự thật tuyệt đối! Điều này giống hệt như một người đứng trong nhà cất tiếng hét lớn: “Trong nhà này hoàn toàn không có ai cả!”
Nếu thuyết tương đối là đúng, thế giới sẽ rơi vào tình trạng hỗn loạn và vô chính phủ tuyệt đối. Khi mỗi cá nhân tự cho mình là nguồn gốc định đoạt đúng-sai, tiêu chuẩn đạo đức sẽ bị xóa bỏ và chân lý chỉ còn được quyết định bằng bạo lực của kẻ mạnh (luật rừng). Sự thật khách quan luôn hiện hữu độc lập với nhận thức chủ quan của con người: một loài nấm độc có độc tính chết người là vì bản chất hóa sinh thực tế của nó, chứ không phụ thuộc vào việc một người có “tin” nó có độc hay không!
Sâu xa hơn nữa, lẽ thật tuyệt đối tồn tại bởi vì Đức Chúa Trời hằng sống hiện hữu. Ngài là Đấng Tạo Hóa dựng nên vũ trụ và thiết lập mọi quy luật trật tự. Chúa Giê-xu đã khẳng định trong lời cầu nguyện: “Lời Cha là lẽ thật” (Giăng 17:17). Khi chấp sự Phi-líp hỏi viên hoạn quan Ê-thi-ô-bi: “Ông hiểu lời mình đọc đó chăng?” (Công Vụ 8:30–31), câu hỏi ấy khẳng định tiền đề rằng Kinh Thánh chỉ có MỘT lẽ thật khách quan đúng đắn duy nhất cần được thấu hiểu.
2. Bản Chất Ngôn Ngữ Học Của Lẽ Thật: Thuật Ngữ Hy Lạp Alētheia
Trong nguyên ngữ Hy Lạp Tân Ước, từ “lẽ thật” được dịch từ danh từ alētheia (ἀλήθεια). Thuật ngữ này mang ý nghĩa là “sự thật thực tế, tính chân thực, điều tương ứng trọn vẹn với thực tại khách quan và không hề bị che giấu”.
Trong ngôn ngữ tư pháp Hy Lạp cổ đại, alētheia mô tả tình trạng thực tế của một sự việc được chứng minh trước tòa án, phân biệt rạch ròi với những lời khai ngụy tạo hay thần thoại hư cấu. Do đó, lẽ thật không phải là sản phẩm sáng tạo của trí tưởng tượng con người. Một đứa trẻ có thể tưởng tượng ra con ngựa có cánh biết bay, nhưng ý niệm chủ quan đó không thể biến thành lẽ thật vì nó không hề tồn tại trong thực tại khách quan.
3. Thuyết Chân Lý Tương Ứng Đối Lập Với Thuyết Thực Dụng Sai Trật
Trong lịch sử triết học, có hai trường phái chính giải thích bản chất của lẽ thật:
- Chủ nghĩa thực dụng (Pragmatism): Cho rằng một điều được coi là “đúng” nếu nó đem lại kết quả hữu ích hoặc đạt được mục đích mong muốn. Chẳng hạn, một viên chỉ huy bịa đặt câu chuyện về sự dũng cảm của một người lính đã hy sinh để khích lệ tinh thần binh sĩ. Dù câu chuyện giả mạo giúp đội quân chiến thắng, sự bịa đặt đó vĩnh viễn không thể trở thành lẽ thật. Sự hữu ích thực dụng không phải là thước đo của chân lý!
- Thuyết chân lý tương ứng (Correspondence Theory of Truth): Đây là định nghĩa chân chính duy nhất phù hợp với Kinh Thánh. Một phát biểu chỉ được coi là lẽ thật khi và chỉ khi nó tương ứng hoàn hảo với thực tế khách quan. Chẳng hạn, mệnh đề “mặt trời mọc ở hướng Đông” là lẽ thật vì nó mô tả chính xác sự chuyển động vật lý trong thực tại.
4. Đức Chúa Trời Là Căn Nguyên Tối Thượng Của Mọi Lẽ Thật Tuyệt Đối
Nhận thức của con người luôn bị giới hạn bởi các giác quan hữu hạn, góc nhìn cá nhân và ranh giới sinh tử của cái chết. Con người không thể tự mình thấu suốt toàn bộ thực tại nếu Đấng Tạo Hóa không chủ động bày tỏ mạc khải.
Đức Chúa Trời Toàn Tri là Đấng Tự Hữu Hằng Hữu, bất biến qua muôn thế hệ. Ngài chính là Nguồn cội tối thượng của mọi thực tại và chân lý. Đức Chúa Giê-xu Christ không chỉ rao giảng về lẽ thật, mà chính Ngài long trọng công bố: “Ta là đường đi, lẽ thật, và sự sống; chẳng bởi Ta thì không ai được đến cùng Cha” (Giăng 14:6).
Chúa Giê-xu đã kiên quyết khẳng định sự thật tuyệt đối về thần tính của Ngài trước tòa án Tòa Công Luận, dẫu điều đó dẫn Ngài đến thập tự giá: “Thầy tế lễ thượng phẩm hỏi: Ngươi có phải là Đấng Christ, Con Đức Chúa Trời chăng? Đức Chúa Giê-xu đáp rằng: Thật như lời…” (Ma-thi-ơ 26:63–64). Lẽ thật của Chúa là tuyệt đối, đứng vững bất chấp mọi sự chối bỏ hay bắt bớ của loài người!
5. Lời Kêu Gọi Bước Đi Trong Lẽ Thật Hằng Sống Của Chúa
Câu hỏi “Lẽ thật là gì?” của Phi-lát năm xưa vẫn đang vang vọng hôm nay như một lời tra xét tâm can mỗi con người. Lẽ thật không phải là một ý niệm trừu tượng vô hồn, mà đã được cụ thể hóa sống động nơi Thân vị Đức Chúa Giê-xu Christ và Lời Kinh Thánh vô ngộ.
Mỗi tín hữu Cơ Đốc được kêu gọi từ bỏ những tư tưởng tương đối chủ quan của thế gian để bám chặt lấy chân lý đời đời của Lời Chúa:
“Vậy, hãy đứng vững, lấy lẽ thật làm dây nịt lưng, mặc áo giáp công bình…” (Ê-phê-sô 6:14; Thi Thiên 119:160)