Có hơn 20.000 loài ong trên khắp thế giới, và sự đa dạng kỳ diệu cùng những tập tính độc đáo của chúng đã thu hút sự say mê nghiên cứu của giới khoa học trong nhiều thế kỷ. Mặc dù tất cả các loài ong đều đóng vai trò then chốt trong việc thụ phấn cho hoa cỏ và cây trồng, nhưng mỗi loài lại mang trong mình những bản năng sinh tồn và kỹ năng xây dựng hoàn toàn khác biệt. Rất có thể bạn đã từng bắt gặp nhiều loài ong khác nhau ngay trong khu vườn quen thuộc của gia đình mình.
1. Sự Đa Dạng Của Các Loài Ong Và Tập Tính Sống Bầy Đàn
Trong thế giới của các loài ong xã hội, nổi tiếng nhất là ong mật (Honeybee) và ong đất hay ong nghệ (Bumblebee). Có khoảng 50 loài ong nghệ với thân hình to lớn hơn nhiều so với các loài ong khác. Tuy nhiên, các đàn ong nghệ thường chỉ sống sót qua mùa ấm áp và tích trữ lượng mật tương đối khiêm tốn.
Ngược lại, ong mật xây dựng một xã hội bầy đàn vô cùng phức tạp và quy củ. Những chú ong thợ cần cù đã khéo léo kết hợp mật hoa, phấn hoa, nước và keo nhựa cây để kiến tạo nên những tổ ong hình lục lăng hoàn hảo đến kinh ngạc về mặt toán học và cơ học. Một tổ ong mật trưởng thành có thể là mái nhà chung của hơn 80.000 cá thể cùng vận hành trơn tru dưới sự điều phối của ong chúa.
2. Những “Kiến Trúc Sư” Độc Lập Trong Thế Giới Côn Trùng
Trái ngược hoàn toàn với nếp sống bầy đàn của ong mật, có rất nhiều loài ong chọn lối sống đơn độc (solitary bees) và mỗi cá thể tự đảm nhận vai trò một “kiến trúc sư” tài ba:
- Ong thợ mộc (Carpenter bee): Sở hữu cơ quan miệng cứng cáp để khoan đục các lỗ tròn hoàn hảo vào thân gỗ khô làm tổ cho thế hệ sau. Điều thú vị là các chú ong đực hoàn toàn không có ngòi đốt và hoàn toàn vô hại.
- Ong mồ hôi (Sweat bee): Thường đào những hệ thống đường hầm tinh vi dưới lòng đất để đẻ trứng, dù đôi khi một số loài cũng làm tổ trong thân cây mục.
- Ong cắt lá (Leafcutter bee): Sử dụng hàm răng sắc bén như chiếc kéo cắt các mảnh lá tươi thành những hình tròn và bầu dục đều tăm tắp, sau đó cuộn lại để lót vách ngăn êm ái cho tổ ấu trùng.
- Ong thợ nề (Mason bee): Nhỏ nhắn hơn ong mật, chúng nhai nát sợi thực vật rồi trộn với bùn non để xây những vách ngăn vững chắc như tường gạch. Ong thợ nề vô cùng hiền lành và hầu như không bao giờ đốt người, vì chúng không dự trữ mật ong nên không phải cảnh giác chiến đấu bảo vệ “kho báu mật ngọt” như ong mật.
3. Sự Thật Về “Ong Sát Thủ” Và Dấu Ấn Của Đấng Tạo Hóa
Vào năm 1956, các nhà khoa học tại Brazil đã lai tạo và vô tình để phân tán giống ong mật châu Phi — thường được truyền thông gọi bằng biệt danh giật gân là “ong sát thủ” (Africanized Honey Bee – AHB) — lan rộng khắp châu Mỹ. Dù nọc độc của một cá thể ong AHB không nguy hiểm hơn ong mật thông thường, nhưng bản năng tự vệ bầy đàn của chúng lại vô cùng dữ dội: chúng có thể huy động cả đàn đông đảo truy đuổi kẻ xâm phạm trên khoảng cách hơn 400 mét (khoảng 1/4 dặm).
Dù mang thân hình nhỏ bé, hơn 20.000 loài ong khác nhau chính là những mắt xích sinh thái vô giá duy trì sự sống và màu xanh cho hành tinh chúng ta. Mỗi loài ong với một cấu trúc cơ thể riêng biệt, một kỹ năng xây tổ đặc thù và một bản năng sinh tồn độc nhất đã chứng minh bàn tay khôn ngoan vô hạn của Đấng Tạo Hóa—Đấng đã thiết kế muôn loài vạn vật trong sự trật tự, phong phú và hài hòa tuyệt mỹ!