Trong phiên tòa xét xử Chúa Cứu Thế Giê-xu—thời khắc bi tráng và then chốt nhất trong lịch sử nhân loại—cái tên Bôn-xơ Phi-lát (Pontius Pilate) đã đi vào lịch sử như một biểu tượng của quyền lực La Mã và sự hèn nhát trước áp lực của đám đông. Từng bị giới phê bình hoài nghi coi là “nhân vật hư cấu”, sự tồn tại lịch sử của vị quan tổng đốc này đã được xác nhận một cách kinh ngạc nhờ một phát hiện khảo cổ học thế kỷ 20 tại phế tích nhà hát Sê-sa-rê!
1. Vai Trò Lịch Sử Của Bôn-xơ Phi-lát Trong Cuộc Khổ Nạn Của Chúa
Bôn-xơ Phi-lát là quan tổng đốc đại diện cho Hoàng đế La Mã cai trị tỉnh Giu-đê trong khoảng thời gian từ năm 26 đến 36 sau Công Nguyên. Ông nắm trong tay thẩm quyền pháp lý tối cao về án tử hình thời bấy giờ.
Trong suốt phiên tòa, có tới ba lần Phi-lát công khai tuyên bố trước các thầy tế lễ và đoàn dân Do Thái rằng Chúa Giê-xu hoàn toàn vô tội (Lu-ca 23:4, 14, 22; Giăng 19:4, 6). Ngay cả vợ ông cũng đã sai người gửi lời cảnh báo khẩn cấp: “Đừng nhúng tay vào việc của người công chính ấy” (Ma-thi-ơ 27:19). Thế nhưng, vì sợ mất lòng dân chúng và lo ngại bị Hoàng đế La Mã khiển trách, Phi-lát đã thực hiện nghi thức rửa tay trốn tránh trách nhiệm và hạ lệnh đóng đinh Chúa Giê-xu trên cây thập tự giá.
2. Sự Hoài Nghi Của Giới Phê Bình Về Tính Lịch Sử Của Tân Ước
Dù cả bốn sách Phúc Âm Tân Ước đều ghi chép rất chi tiết về Phi-lát, nhưng trong suốt nhiều thế kỷ, các nhà khảo cổ học vẫn chưa tìm thấy bất kỳ một văn bia, đồng tiền hay hiện vật kiến trúc nào tại vùng Đất Thánh mang tên ông. Sự thiếu hụt bằng chứng khảo cổ ngoài Kinh Thánh này đã khiến nhiều học giả theo trường phái hoài nghi tự do lập luận rằng: Bôn-xơ Phi-lát chỉ là một nhân vật thần thoại do các tác giả Cơ Đốc ngụy tạo nhằm làm tăng kịch tính cho câu chuyện thương khó của Chúa Giê-xu.
3. Phát Hiện “Bia Khắc Phi-lát” Tại Sê-sa-rê Năm 1961 (Praefectus Iudaeae)
Mọi sự hoài nghi đã hoàn toàn bị dập tắt vào mùa hè năm 1961. Trong khi khai quật nhà hát La Mã cổ tại thành phố cảng Sê-sa-rê (Caesarea Maritima)—thủ phủ hành chính và quân sự của La Mã tại Giu-đê thời Chúa Giê-xu—đoàn khảo cổ người Ý do Tiến sĩ Antonio Frova dẫn đầu đã phát hiện một khối đá vôi lớn (cao 82 cm, rộng 65 cm) bị tái sử dụng làm bậc cầu thang.
Tấm bia đá thế kỷ thứ nhất này có khắc dòng chữ La-tinh cổ rõ ràng:
[DIS AUGUSTI]S TIBERIEUM
[… PON]TIUS PILATUS
[… PRAEF]ECTUS IUDA[EAE]
Bản khắc dịch nghĩa là: “Bôn-xơ Phi-lát, Tổng đốc (Praefectus) xứ Giu-đê, đã dâng tặng đền Tiberieum [cho các thần hoàng gia].”
4. Khảo Cổ Học Xác Chứng Độ Tin Cậy Tuyệt Đối Của Lu-ca 3:1
Phát hiện tại Sê-sa-rê không chỉ khẳng định Bôn-xơ Phi-lát là một nhân vật lịch sử có thật, mà còn xác chứng độ chính xác phi thường của bản văn Tân Ước. Sách Phúc Âm Lu-ca 3:1 ký thuật:
“Năm thứ mười lăm đời Tiberius Caesar làm hoàng đế, Bôn-xơ Phi-lát làm tổng đốc xứ Giu-đê…”
Trước năm 1961, các sử gia thế tục thường gọi chức vụ của Phi-lát là Procurator (quan thu thuế/tài chính, theo cách gọi của sử gia Tacitus vào thế kỷ 2). Nhưng chính tấm bia đá thế kỷ thứ nhất tại Sê-sa-rê đã chứng minh rằng vào thời Chúa Giê-xu, tước hiệu quân sự chính thức của ông là Praefectus (Tổng đốc quân sự)—hoàn toàn khớp với danh từ Hy Lạp mà Sứ đồ Lu-ca đã sử dụng!
Từng tấc đất được khai quật một lần nữa khẳng định: Kinh Thánh Tân Ước là bản tường thuật lịch sử chân thật, chính xác đến từng danh xưng và thời điểm lịch sử!